Οι «10+1 Ερωτήσεις» είναι μια σειρά συζητήσεων που εξερευνά τη μόδα μέσα από τις προσωπικές ματιές ανθρώπων που τη διαμορφώνουν και τη σχολιάζουν. Δέκα ερωτήσεις επαναλαμβάνονται σε κάθε συνέντευξη, ενώ μία προστίθεται ειδικά για κάθε καλεσμένο.
Πρώτη καλεσμένη, η Costanza Lombardi. Με την χαρακτηριστική της ευαισθησία και την ωμή της ειλικρίνεια , έχει δημιουργήσει έναν χώρο όπου η μόδα γίνεται πιο προσιτή και ανοιχτή σε όλους.
Μου αφιέρωσε μία ώρα για τις «10+1 Ερωτήσεις» – και λίγο ακόμη για μια συζήτηση γύρω από τη μόδα σήμερα, που θα μείνει μεταξύ μας.
1. Τι είναι σήμερα το κιτς;
Για μένα, το κιτς είναι μια μορφή κακού γούστου. Τον τελευταίο καιρό, μάλιστα, με γοητεύει ιδιαίτερα, ίσως επειδή το «καλό γούστο» έχει αρχίσει να μοιάζει όλο και περισσότερο με ομοιομορφία, ύστερα από χρόνια μινιμαλισμού. Το κιτς εμπεριέχει πρόθεση και, για να είμαστε ειλικρινείς, για να αναγνωρίσεις πραγματικά το κακό γούστο, πρέπει πρώτα να διαθέτεις καλό γούστο.
2. Η μόδα έχει καταντήσει απλώς ένα κυνήγι του επόμενου trendy ρετρό;
Η νοσταλγία είναι το μεγαλύτερο trend αυτή τη στιγμή. Το archive μοιάζει ασφαλές, μετρήσιμο και εμπορικό, ειδικά για τους millennials. Αλλά κανείς δεν μιλάει πλέον για το μέλλον κι εγώ δεν θέλω έναν κόσμο γεμάτο ιστορικούς. Ο curator είναι καλός editor, αλλά δεν είναι δημιουργός.
3. Πώς χτίζεις προσωπικό γούστο στην εποχή του Instagram και των trends, όταν όλα είναι αντιγραφή της αντιγραφής;
Ο αλγόριθμος σου πετάει χίλια δυο πράγματα, αλλά αυτό που μετράει είναι τι σου μένει όταν ο αλγόριθμος προχωρήσει. Και μετά είναι η έρευνα. Έχω εμμονή με αυτό.
Κινδυνεύουμε να τεμπελιάσουμε για τα καλά: όλοι κάνουν την ίδια έρευνα, κοιτάνε τις ίδιες δεκαετίες, φτιάχνουν τα ίδια mood boards. Το προσωπικό γούστο όμως είναι να χάνεσαι στην δική σου έρευνα και να πηγαίνεις εκεί όπου σε οδηγεί το μυαλό σου. Είναι μια βαθιά προσωπική διαδρομή και μέσα από αυτήν βγαίνει ένα γούστο που ξεπερνάει τα trends. Ο εγκέφαλός σου δουλεύει για εσένα και ενώνει τις τελείες χωρίς καν να το καταλαβαίνεις. Υπάρχει κάτι γνήσιο, σχεδόν μαγικό, στο να ακολουθείς απλώς το ένστικτό σου.
4. Τα ρούχα έχουν ακόμα τη δύναμη να μας μεταμορφώνουν σε αρχέτυπα ή έχουν χάσει την αξιοπιστία τους;
Εμείς χάσαμε την αξιοπιστία, όχι τα ρούχα. Τα ρούχα είναι εργαλεία και στυλ είναι να ντύνεσαι με πρόθεση και να μπαίνεις στον ρόλο. Το πρωί ντύνομαι αλλιώς αν είναι να είμαι η μαμά των παιδιών μου και αλλιώς αν είναι να πάω στη δουλειά. Capito;
Στην εποχή του quiet luxury τα ρούχα χαμήλωσαν τον τόνο τους και χαμηλώσαμε κι εμείς μαζί τους, ενώ η δύναμη ήταν πάντα δική μας.
5. Ποια ήταν η καλύτερη συλλογή ή σόου της σεζόν και γιατί;
Ο Michael Rider στη Celine, γιατί καταλαβαίνει τον πελάτη του και αντιμετωπίζει τη μόδα ως αυτό που είναι: μπίζνα, όχι μόνο τέχνη. Και στο ανδρικό και στο γυναικείο, αλλά και στις καμπάνιες του, εγώ κρίνω το συνολικό σύμπαν ενός brand.
Το ότι υπάρχει ένας σχεδιαστής που ξέρει σε ποιον απευθύνεται και σχεδιάζει γι’ αυτόν με γενναιοδωρία και κέφι είναι κάτι που σε αγγίζει συναισθηματικά, στη στιγμή. Ξέρει τι σημαίνει καλό προϊόν και τι σημαίνει καλή εικόνα. Η Celine είναι ζόρικη περίπτωση: ούτε προσιτή είναι ούτε high luxury. Εκείνος πήρε την κληρονομιά της Phoebe [Philo] και του Hedi [Slimane] και έβαλε από πάνω τη δική του πινελιά.
6. Στην Αθήνα, με την αποπνικτική ζέστη και τον ανελέητο ήλιο, πώς προτείνεις να ντυνόμαστε;
Πρώτα απ’ όλα, οφείλω ένα ερωτικό γράμμα στην Αθήνα. Γύρισα δύο φορές μέσα σε δύο μήνες, τόσο cool είναι. Όσο για τη ζέστη, θα γύριζα στην ουσία του προϊόντος: λειτουργικότητα και υλικά. Γιατί η μόδα πού και πού χάνεται και ξεχνάει τον πραγματικό σκοπό των ρούχων.
7. Σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου οι τιμές της πολυτέλειας έχουν χάσει κάθε επαφή με την πραγματικότητα, είναι το fast fashion μονόδρομος και πώς θα έμοιαζε μια βιώσιμη εναλλακτική;
Οι τιμές είναι τρελές παντού, όχι μόνο στην Ελλάδα. Υπάρχουν συγκεκριμένα fast fashion κομμάτια που αξίζουν, όπως η τσάντα της Uniqlo και τα basics του Muji. Αλλά ειλικρινά, ο καλύτερος τρόπος να ντυθείς σήμερα είναι τα second hand, αν εξαιρέσεις το θέμα με τα νούμερα.
Εκείνα τα κομμάτια έχουν περισσότερη πρόθεση στο ύφασμα και στην κοπή και κρατάνε περισσότερο από τα καινούργια. Το πρόβλημα είναι ότι ακριβαίνει και το resale. Το ρούφηξε η ίδια μηχανή με το κανονικό λιανεμπόριο, με τον «φόρο» του μάρκετινγκ, του καταστήματος και της επιμέλειας. Και σε πλατφόρμες τύπου Vinted, το πραγματικό κόστος είναι ο χρόνος σου.
8. Η μόδα προβλέπει απλώς την κουλτούρα ή τη διαμορφώνει κιόλας;
Allora. Η μόδα «διαβάζει» το κλίμα γρήγορα. Φωτίζει την πραγματικότητα και ανταποκρίνεται γρήγορα στις αλλαγές της, είναι αντιδραστική. Οπότε, κατά μία έννοια, ξεκινάει από την κουλτούρα.
Ταυτόχρονα όμως εξακολουθεί να την δημιουργεί, αν και μάλλον λιγότερο ρηξικέλευθα απ’ ό,τι παλιά. Φαντάζομαι μια σειρά από blogs, με τη μόδα να είναι το blog της επικοινωνίας. Γι’ αυτό και τόσες βιομηχανίες πατάνε πάνω στη μόδα: επειδή μεταφράζει κουλτούρα, αξίες και συναισθήματα.
Η κουλτούρα είναι το άθροισμα όλων αυτών, νομίζω. Θα ήθελα η μόδα να παράγει περισσότερη κουλτούρα από πρώτο χέρι, αντί να λειτουργεί ως μεσάζοντας, όπως κάνει σήμερα.
9. Χωράει ακόμα αντικειμενική και κριτική φωνή στη σημερινή, πλήρως εταιρικοποιημένη βιομηχανία της μόδας;
Η αντικειμενικότητα είναι δύσκολη. Κουβαλάς πάντα το παρελθόν σου, οπότε απόλυτη ουδετερότητα δεν υπάρχει. Κριτική, ναι, αλλά το business model δεν σε αφήνει να την κρατήσεις εύκολα.
Αυτό που την προστατεύει είναι η ανεξαρτησία από οποιοδήποτε κανάλι ή θεσμό, όπως βλέπουμε στο Substack. Γιατί αλλιώς σε καλούν στα σόου και ξαφνικά έχουν λόγο στο τι επιτρέπεται να γράψεις.
10. Ποιες τρεις ελληνικές πολιτιστικές μορφές, ρεύματα ή αναφορές έχουν επηρεάσει περισσότερο τη μόδα;
Η Μέδουσα και ο Versace, το προφανές. Έγινε λογότυπο, αλλά έγινε και vibe. Και γενικά πιστεύω ότι η μυθολογία και η αφήγηση είναι αυτό που κάνει τη διαφορά. Η μόδα θα έπρεπε να αντλεί από την ελληνική μυθολογία πολύ περισσότερο απ’ όσο το κάνει.
Μετά, Hermès. Πάντα μου φαινόταν αστεία αυτή η σύμπτωση που διαβάζεται σαν branding. Σε πάει κατευθείαν στην ιδέα της κληρονομιάς, των πραγμάτων που αντέχουν στον χρόνο, κάποιων ανώτερων αληθειών, και αυτό μετράει.
Και θα ήθελα να χρησιμοποιούμε περισσότερο τον Σωκράτη. Επικοινωνούμε τόσο στεγνά, όλο «γεγονότα», ενώ θα προτιμούσα ο κόσμος να κάνει περισσότερες ερωτήσεις και να καταλήγει σε συμπεράσματα που δεν είναι ακριβώς συμπεράσματα. Αυτή την ταπεινότητα του «εν οίδα ότι ουδέν οίδα».
11. (+1) Έχει μείνει καθόλου glamour σε μια δουλειά στη μόδα σήμερα;
Δεν είναι πια το glamour των ’90s, τότε που το να δουλεύεις στη μόδα σου άνοιγε πόρτες. Τώρα νιώθεις σχεδόν imposter, καμιά φορά και σκέτος απατεώνας. Το glamour έχει μαζευτεί στην κορυφή της εταιρικής πυραμίδας ή στους πελάτες.
Για μένα, το πραγματικό glamour είναι ότι πρόκειται για ένα υβρίδιο δημιουργικού και επιχειρηματικού ρόλου: σε κρατάει ελεύθερο αλλά και γειωμένο, και εξελίσσεται κάθε μέρα, σαν ζωντανός οργανισμός.
The original conversation in English:
1. What is kitsch today?
Kitsch for me is a kind of bad taste — and lately I’m obsessed with bad taste, maybe because good taste has started to feel like sameness after years of minimalism. Kitsch has intention in it, and honestly, to really recognize bad taste you need to have good taste.
2. Is fashion now just a search for the next trendy retro?
Nostalgia is the biggest trend right now, archive feels safe, measurable, easy to sell, especially to millennials. But no one is telling me about the future anymore, and I don’t want a world of historians; a curator is a good editor, but that’s not the same as a creator.
3. How can we cultivate personal taste in the age of Instagram and trends, when everything is a derivative?
The algorithm pushes so many things at you, but what really matters is what stays after the algorithm has moved on. And also, research. I’m obsessed by this. We are facing the risk of becoming quite lazy, where everyone is doing the same kind of research, looking at the same decades, having the same mood boards. Whereas personal taste is really losing yourself in your own research deep holes and going with what your mind tells you to go do. It’s a very personal journey — through that, you have personal taste that transcends trends. Your brain works for you, connecting the dots even without you being aware of it — there is an element of genuineness in just following your intuition that is very magic, really.
4. Do clothes still have the power to transform us into archetypes, or have they lost credibility?
Honestly, it’s us that lost credibility, not the clothes. Clothes are tools, and style is when you dress with intention and become the role. I wake up in the morning and I dress in a certain way if I need to be the mom of my kids, but I dress in a different way if I need to go to work. Capito? In the quiet-luxury moment clothes went muted and we went muted with them, when the power was always in our hands.
5. What was the best collection or show of the season — and why?
Michael Rider at Celine is so good because he understands his client and treats fashion as the business it is, not just an art. Even with menswear, but womenswear too, and his campaigns — I’m really judging the brand’s overall world. So, the fact that there is a designer who really understands his target and designs for them in a very generous way, in a very fun way, I think it’s something that resonates emotionally, immediately. He’s good at understanding what a good product is and what a good image is. Celine is tricky because it is not super affordable, but it’s not high luxury. And he took Phoebe’s [Philo] heritage and Hedi’s [Slimane] heritage and put his own sprinkle on top.
6. In Athens, where heat is suffocating and the sun punishing, how would you recommend we dress for it?
I need to send a love letter to Athens first — I’ve come back twice in two months because it’s just so cool. But for the heat, I’d go back to the essence of a product: functionality and materials, because fashion sometimes gets lost and forgets the actual purpose of the clothes.
7. In places like Greece, where luxury prices have become detached from reality, is fast fashion the only option — and what would a sustainable alternative look like?
Prices are crazy everywhere, not just Greece, there are specific fast-fashion products worth it (the Uniqlo bag, Muji basics), but honestly the best way to dress these days is second-hand, sizing issues aside, because those pieces have more intention in the materials and the cut and they outlast new ones. The catch is that resale is getting expensive too, absorbed into the same marketing-tax, store-tax, curation-tax machine as primary retail — and on platforms like Vinted, the real cost is your time.
8. Is fashion merely good at predicting culture or is it a formative force?
Allora. Fashion reads the room quite fast — it’s a lens that looks at reality that has a very quick pace, it’s very reactive. So, in a way, it acts from culture. At the same time, it really creates it still, I think, probably in a less innovative way than it happened in the past. I imagine it as a series of blogs and fashion is the communication blog. A lot of industries are tapping into fashion because of this translation of culture and values and emotions. Culture is the sum of all these things, I think. I wish fashion created more culture in the first place instead of being an intermediary as it’s right now.
9. Can an objective and critical voice still exist in today’s fully corporatized fashion industry?
Objective is hard — you’re always a bit skewed by your own past, so full neutrality isn’t really possible. Critical, yes, but the business model makes it hard to sustain; independence from any one channel or institution (Substack) is what protects that, because otherwise you get invited to shows and there’s a say in what you’re allowed to write.
10. Which three Greek cultural figures, movements, or references have most influenced fashion?
Medusa and Versace is the obvious one. It becomes a logo, but it becomes a vibe, and I think in general, the mythology, the storytelling is what is really setting things apart. So probably fashion should use more of Greek mythology than it’s using.
Then there’s Hermès — I always found it funny, this coincidence that reads like branding. It brings you into this concept of heritage, of things that last through time, and these higher truths, which is also something important.
I wish Socrates was used more, we communicate so factually, whereas I’d like people to ask more questions and lean into conclusions that aren’t really conclusions. This humbleness to know not to know.
11. (+1) Is there any glamour in a fashion job today?
It’s not ’90s glamour anymore, where working in fashion gave you real access, now it’s almost an imposter feeling, sometimes a fraud, with the glamour concentrated at the top of the corporate pyramid or with the clients. For me the real glamour is that it’s a hybrid of a creative and a business role — it keeps you free but also linked to reality, and it evolves every day like a living organism.
