Κάθε Τετάρτη γύρω στις επτά, οκτώ άνθρωποι ανοίγουν την οθόνη του υπολογιστή για να συνδεθούν στην καθιερωμένη τους συνάντηση. Μοιράζονται αυτά που διάβασαν την εβδομάδα που πέρασε, ανταλλάσσουν απόψεις και πάνω απ’ όλα, διαβάζουν ο ένας στον άλλον αυτά που έγραψαν. Εδώ και δυόμιση χρόνια, δεν υπάρχει είδος γραφής με το οποίο δεν έχουν πειραματιστεί. Διηγήματα, ποιήματα, παραμύθια, θεατρικά. Δεν είναι πάντα εύκολο. Κάποιοι από αυτούς περνάνε πολύ χρόνο στο νοσοκομείο, κάποιοι μπορεί να είναι κατάκοιτοι για μεγάλο χρονικό διάστημα ή και μόνιμα. Οι νευρομυϊκές παθήσεις από τις οποίες πάσχουν είναι εκφυλιστικές ασθένειες που εμφανίζονται από τη γέννηση ή απροσδόκητα στη ζωή και συχνά οδηγούν σε απώλεια κινητικότητας, μυϊκή δυστροφία, δυσκολία στην αναπνοή, ακόμη και απώλεια της φωνής ή της όρασης. Παρόλα τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζουν, προσαρμόζονται, οργανώνονται. Η συνάντηση τους ηχογραφείται για να μπορούν να την δουν ακόμη και αργά το βράδυ αφού γυρνάνε από το νοσοκομείο, βρίσκουν βιβλία online, καθώς πολλοί δεν είναι σε θέση να τα κρατήσουν ή να γυρίσουν τις σελίδες. Κι όμως συνεχίζουν και γράφουν. Έχουν δημιουργήσει το συλλογικό έργο “Μην αφήνεις κενές σελίδες” που δημοσιεύτηκε από τις εκδόσεις 24 γράμματα το Φεβρουάριο του 2025. Είναι μία συλλογή από ποιήματα, πεζά, παραμύθια και θεατρικά που έχουν παράξει τα τελευταία δύο χρόνια. Ο τίτλος, από το εισαγωγικό ποίημα της Νικολέττας Καλαφατσή, είναι η στάση ζωής τους: Δεν θέλουν ν’ αφήσουν καμία μέρα να πάει χαμένη.
Ρωτάω την Αιμιλία Πλατή, συγγραφέα και διοργανώτρια του εργαστηρίου, για την δυναμική της ομάδας. Μου μιλάει γρήγορα και με ενθουσιασμό, μου φαίνεται ότι προσπαθεί να χωρέσει τα γεγονότα και τα συναισθήματα δυόμιση χρόνων σε λίγες μόνο λέξεις. «Στο εργαστήρι γράφουμε όλοι. Ξέρεις, πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους, επειδή το μυαλό τους δεν έχει καμία αλλοίωση από την ασθένεια, μοιραία στρέφονται πολύ στο κομμάτι της γραφής, της ανάγνωσης και του πνεύματος. Η ομάδα είναι ένα ασφαλές περιβάλλον, όλοι γνωρίζουμε τις αδυναμίες και τα δυνατά σημεία του άλλου. Δεν υπάρχει όμως ανταγωνισμός. Κάποιος μπορεί να έχει ένα πηγαίο και φυσικό ταλέντο, κάποιος άλλος μπορεί να έχει μια ευθύτητα ή έναν προσεκτικό λόγο. Υπάρχει αλληλοβοήθεια. Ο ένας κάνει την επιμέλεια των κειμένων, ο άλλος δίνει ιδέες για το πώς μπορεί να βελτιωθεί ένα κείμενο και πάει λέγοντας. Είναι σημαντικό ότι έχει δημιουργηθεί μία σταθερή ομάδα. Υπάρχουν άλλοι που έρχονται και φεύγουν, κάποιοι μπορεί να μην θέλουν πολλά-πολλά, μπορεί να μην θέλουν ακόμα και να εμφανιστούν. Είναι σκληρό, κάποιοι άνθρωποι ας πούμε, ζουν με μάσκα οξυγόνου, δεν θέλουν οι άλλοι να βλέπουν το πρόσωπό τους”.
“Είναι δύσκολο να μοιραστείς πώς είσαι.”
Βλέποντας πόσο γρήγορα εξελίχθηκαν τα μέλη της ομάδας, αποφάσισε να προτείνει να γράψουν ένα συλλογικό έργο. «Ήθελα να υπάρξει μία κοινωνικότητα μέσα από όλο αυτό. Να κάνουμε μία παρουσίαση βιβλίου, να συναντηθούμε γιατί είμαστε διασκορπισμένοι σε διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Το βιβλίο τελικά βγήκε τον Φεβρουάριο, δουλέψαμε πολύ όλοι πάνω σε αυτό. Έχουμε στείλει και αντίτυπα σε όλα τα νοσοκομεία όπου περιμένουν αυτοί οι άνθρωποι για τις θεραπείες τους. Πάνω απ΄όλα ήθελα ο κόσμος να δει και να διαβάσει, να καταλάβει ότι η δουλειά μας είναι αξιοδιάβαστη. Το ταλέντο προφανώς δεν έχει να κάνει με την σωματική κατάσταση, αν και υπάρχουν δυστυχώς πολλές προκαταλήψεις ακόμα. Άμα διαβάσω κάτι που αξίζει δεν αντέχω να μην το δει ο κόσμος.»
Ξεφυλλίζω το βιβλίο και το μάτι μου πέφτει πάνω στο διήγημα «Αύγουστος» του Δημήτρη Ζάχαρη. Ο αφηγητής, που πάσχει από κρίσεις πανικού και αγοραφοβία, αποφασίζει μια μέρα να ξεπεράσει τους φόβους του και να βγει από το σπίτι στην άδεια καλοκαιρινή Αθήνα. Ντύνεται βιαστικά, αδιαφορώντας για την τρύπια κάλτσα που φοράει, και κατευθύνεται προς ένα καφενείο που μοιάζει βγαλμένο από το παρελθόν. Παραγγέλνει μια παγωμένη μπύρα, νιώθοντας περήφανος για τη μικρή του νίκη. Όταν όμως η σερβιτόρα αρνείται να τον σερβίρει, παρατηρώντας την τρύπια κάλτσα, ένας εφιάλτης αρχίζει να τον κατακλύζει, αισθάνεται πως οι φόβοι του τον καταπίνουν, σαν να βυθίζεται σε λάσπη. Δεν μπορεί να κουνηθεί. Ξυπνάει τρομαγμένος στο σπίτι του και αποφασίζει να μείνει μέσα, αναβάλλοντας την έξοδό του για άλλη μία μέρα. «Θα λέγατε ότι τα κείμενα που γράφετε στο εργαστήρι χρησιμοποιούνται για την κατανόηση της εμπειρίας της ασθένειας ή ως μέσο διαφυγής από αυτήν;», την ρωτάω. «Εγώ δεν δίνω κάποια οδηγία ως προς αυτό. Ο συγγραφέας ό,τι και να γράψει, γράφει πάντα το τραύμα του. Αυτή είναι η αλήθεια, γι’ αυτό γράφουμε άλλωστε. Τα θέματα στο εργαστηρι είναι, εσκεμμένα, πολύ γενικά για να το πάει ο καθένας όπου θέλει. Οι ίδιοι δεν θέλουν να γράψουν γι’αυτό και δεν θέλουν να προωθήσουν και το βιβλίο έτσι.»
«Γιατί;», την ρωτάω αν και ξέρω ηδη την απάντηση. «Η κατάσταση, Μαρία, εδώ στην Ελλάδα, είναι απάνθρωπη. Δεν υπάρχουν βασικά αγαθά γι αυτούς τους ανθρώπους. Η ζωή τους και η καθημερινότητα τους είναι πάρα πολύ δύσκολη. Οργανώνονται πολύ, είναι μαχητές αλλά το πώς θα πάνε διακοπές, το πώς θα κινηθούν, το πώς θα δουλέψουν δεν είναι δεδομένα. Ούτε καν η εκπαίδευση δεν είναι δεδομένη. Αν έχει κάποιος ένα πρόβλημα υγείας και δεν μπορεί να μετακινηθεί, ποιός θα έρθει να του κάνει μάθημα και απο που; Μόνο επί πληρωμή. Και να μην μιλήσω για την πρόσβαση στην τέχνη. Πόσα σινεμά έχουν ράμπα στην Αθήνα; Πόσα θέατρα; Ποιά μέρη είναι προσβάσιμα για αυτούς τους ανθρώπους; Λένε πολλές φορές, γιατί κάνεις τόση φασαρία για επτά άτομα; Ναι, αλλά αυτά τα ταλέντα θα πήγαιναν χαμένα, αυτοί οι άνθρωποι δεν θα έγραφαν ποτέ! H παραγωγή της τέχνης δεν μπορεί να υπολογιστεί με χρήματα. Ο εθελοντισμός είναι πολύ καλός αλλά δεν είναι η λύση. Θα έπρεπε να υπάρχουν υποδομές και οι άνθρωποι να μπορούν να συμμετέχουν εάν θέλουν.»
Σε μία κοινωνία που ακόμα παραγκωνίζει ανθρώπους με αναπηρίες και ασθένειες και υποτιμά τις δυνατότητες τους, οι συμμετέχοντες του εργαστηρίου χρησιμοποιούν την αγάπη τους για την λογοτεχνία και το γράψιμο και δίνουν και πάλι μία κοινωνικότητα στην παραγωγή τέχνης που πολλές φορές λείπει από την σημερινή πραγματικότητα. «Σας έχει αλλάξει όλο αυτό;», την ρωτάω πριν κλείσουμε. «Ναι, με έχει αλλάξει.», μου απαντάει αμέσως και με σιγουριά. «Όταν κάνεις εθελοντισμό τέτοιου τύπου πας με την σκέψη “να δώσω όσο περισσότερο μπορώ”. Παίρνω πιο πολλά από όσα δίνω και με παρασέρνουν με την ζωντανια τους. Για μένα, μια φορά την εβδομάδα τουλάχιστον, έχω επαφή με το τι είναι σημαντικό στη ζωή. Βλέπω ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας που χάνουν την δυνατότητα να κινηθούν και ακόμη και να μιλήσουν. Και όμως συνεχίζουν και γράφουν. Όταν βλέπεις κάτι τέτοιο, τα προβλήματά σου, αυτά που νομίζεις ότι έχεις εξατμίζονται. Αυτοί οι άνθρωποι μου δίνουν πάρα πολλά πράγματα. Κι έτσι πρέπει να το δει και η κοινωνία. Δίνουν, δεν τους δίνουμε μόνο. Θέλω να γίνονται παντού τέτοια εργαστήρια, να γίνει ένας θεσμός.»
*Το λογοτεχνικό εργαστήρι πραγματοποιείται στο πλαίσιο της οργάνωσης MDA Hellas.
